• Home
  • Beethoven aan de Rijn IJssel

Beethoven Programma met Arnhem Sinfoniëtta

Op 20 en 27 juni 2021 brengt Toonkunst Zutphen in samenwerking met Arnhem Sinfonietta een Beethoven programma. Op 20 juni in Musis Sacrum in Arnhem en op 27 juni in de buitensociëteit van de Hanzehof in Zutphen. De volgende werken staan op de lessenaar:

Beethoven: Mis in C
Beethoven had nog niet veel kerkelijke muziek gecomponeerd toen hij in 1807 de Mis in C Majeur, opus 86, in opdracht van Prins Nikolaus Esterházy II voltooide. Ook aarzelde hij om dit werk tot stand te brengen want hij trad hiermee in de voetsporen van de grote Haydn die al talloze missen voor de echtgenote van deze prins gecomponeerd had.

De compositie beviel de prins niet (hij noemde ze “ondraaglijk belachelijk en afschuwelijk”) en een beroemd criticus uit die tijd, E.T.A. Hoffmann, noemde het werk “een uitdrukking van een kinderlijke serene geest”. De mis ging op 13 september 1807 in première in Eisenstadt, waar precies is niet duidelijk. Omdat Prins Nikolaus Esterházy er niet tevreden over was droeg Beethoven later de mis op aan Prins Kinsky.

Ondanks zijn bezwaren over het “algemene karakter” van de mis vond Hoffmann toch dat het werk “wat betreft de innerlijke structuur en intelligente orkestratie” de grote meester waardig was. Ook Beethoven zelf was er later heel tevreden over.

De Mis bestaat uit de traditionele delen Kyrie, Gloria, Credo, Sanctus, Benedictus en Agnus Dei.

Beethoven: Cantate “Meeresstille und Glückliche Fahrt“
De door Goethe als aparte gedichten geschreven “Meeresstille” en “Glückliche Fahrt” zijn door de tijden heen altijd ruggelings tegen elkaar gepubliceerd en lijken een doorgaand verhaal te vormen. “Meeresstille” betekent “windstilte” en dat was het ergste dat een zeilschip in die tijd kon overkomen. De “Glückliche Fahrt” verhaalt over een succesvolle reis in de zin dat de opvarenden een veilige haven bereiken.

Beethoven weet op meesterlijke wijze de onheilspellende windstilte te schilderen met toch een hint van nauwelijks onderdrukte hysterie. De muziek bloeit op naarmate de wind aantrekt en de kans groeit dat de veilige thuishaven bereikt wordt. Dit “wishful thinking” wordt onderstreept door de herhaalde frase: ”schon seh’ ich das Land!” (“ik zie al land!”).

Joseph Haydn's "der Sturm" sluit hier natuurlijk mooi bij aan. Het werk werd op 24 februari 1792 in Londen voor het eerst uitgevoerd en het was meteen een succes. Haydn zelf schreef hierover: "Ik moet toegeven dat ik met dit kleine koorstuk, mijn eerste proeve in het Engels, veel krediet bij de Engelsen verworven heb." Er volgden spoedig een Duitse en Italiaanse versie. Toonkunst Zutphen zingt de Duitse variant.

Brahms, die wel eens de tweede Beethoven is genoemd, schreef de variaties op een thema van, jawel, Haydn als een oefening voor zijn symfonische muziek. Hij durfde eerst de stap naar grote symfonische werken niet te nemen: pas drie jaar later schreef hij zijn eerste symfonie. Het woord 'oefening' klinkt misschien wat laatdunkend voor dit meesterwerk, maar Brahms zag de Haydn variaties allereerst als een mogelijkheid om het instrumenteren onder de knie te krijgen en de klankkleuren te leren gebruiken. Er klinken acht variaties op het thema van het zogenaamde Sint Antonius Koraal.